W latach czterdziestych w Tanganice powstały osiedla dla Polaków ewakuowanych ze Związku Radzieckiego. Ich mieszkańcy budowali szkoły, domy i kościoły, a część pozostała tam na zawsze. Zebrano pięć miejsc pochówku w dawnych osiedlach oraz polskie nagrobki na cmentarzu komunalnym w Dar es Salaam.
W 1942 roku na terenie Uzbekistanu formowano oddziały armii generała Władysława Andersa. Przybywali tu ludzie zwalniani z więzień, łagrów i miejsc zesłania w ZSRR. Wielu było już ciężko chorych. Na mapie zebrano 17 polskich cmentarzy, kwater i późniejszych miejsc pamięci: od Gʻuzoru i Karszy po Kotlinę Fergańską oraz okolice Taszkentu.
Na południu Kazachstanu pozostały cmentarze ludzi, którzy próbowali dostać się do tworzącej się polskiej armii. Dziś można wskazać cztery odnowione polskie miejsca pochówku: Szokpak, Mankent, Ługowają i Merke. Każde z nich ma osobny wykaz nazwisk i własną historię porządkowania mogił.
W Wilnie wiele polskich historii zachowało się na wspólnych cmentarzach miasta. Rossa, Antokol i Bernardyński pokazują różne części jego przeszłości: rodziny mieszczańskie, ludzi kultury i żołnierzy. Do tego dochodzą dawne kwatery wojskowe, między innymi na Zakrecie. Przy każdym miejscu warto odróżniać polskie groby od całej wielonarodowej nekropolii.
W czasie drugiej wojny światowej do Ugandy trafiły polskie rodziny, które wcześniej wywieziono w głąb ZSRR. Zbudowały tu osiedla, szkoły i miejsca modlitwy. Cmentarze w Koja i Nyabyeyi przypominają o ich mieszkańcach. W Nyabyeyi można również zobaczyć kościół zbudowany przez Polaków.
Od Monte Cassino po Bolonię prowadzi szlak miejsc, w których pochowano żołnierzy 2. Korpusu Polskiego. Cztery cmentarze upamiętniają różne etapy kampanii włoskiej: walki górskie, szpital wojenny, wybrzeże Adriatyku i ostatnią ofensywę. W Santa Maria Capua Vetere znajduje się też starsza polska kwatera z okresu pierwszej wojny światowej.
Tengeru – cmentarz wygnańców polskich, Tanzania
Niedaleko Arushy, przy dawnej polskiej osadzie uchodźczej, znajduje się cmentarz w Tengeru. Spoczywają tu ludzie, którzy po zesłaniu do ZSRR dotarli do Afryki Wschodniej. Na terenie nekropolii widać rzędy białych nagrobków i tablice z polskimi napisami.
Kondoa – polski cmentarz, Tanzania
W latach 1942–1948 w Kondoa działało osiedle dla kilkuset polskich uchodźców. Ludzie organizowali tu szkołę i codzienne życie po długiej drodze z ZSRR. Na cmentarzu pozostały groby tych, którzy zmarli w Afryce; nagrobki były współcześnie remontowane.
4.8945°S · 35.7935°E
Ifunda – polski cmentarz, Tanzania
W Ifundzie koło Iringi istniało polskie osiedle uchodźcze z czasów drugiej wojny światowej. Wiele rodzin spędziło tu kilka lat. Pozostały po nich groby, których konserwacją zajmują się dziś polscy historycy i miejscowi opiekunowie.
8.0571°S · 35.4586°E
Kidugala – cmentarz dawnego osiedla, Tanzania
W Kidugala w 1944 roku mieszkało niemal osiemset polskich uchodźców. Osiedle miało szkoły, szpital, warsztaty, dom polski i kościół. Cmentarz powstał przy tej społeczności i został otoczony murem jeszcze w czasie jej istnienia. W 2021 roku przeprowadzono tu duży remont.
9.1226°S · 34.5361°E
Bigwa koło Morogoro, Tanzania
W Bigwie koło Morogoro zachowały się groby mieszkańców polskiego osiedla uchodźczego. Ambasada RP w Tanzanii obejmuje je opieką wraz z innymi nekropoliami polskich wygnańców. Punkt mapy wskazuje cmentarz opisany w atlasie historycznym; nie jest pomiarem poszczególnych mogił.
6.8180°S · 37.7223°E
Kinondoni – cmentarz komunalny w Dar es Salaam, Tanzania
Na cmentarzu komunalnym Kinondoni znajduje się kilkanaście polskich nagrobków. Spoczywają tu osoby związane z wojenną i powojenną obecnością Polaków w Tanganice. To polskie groby na większej miejskiej nekropolii, a nie osobny cmentarz wojenny.
6.7906°S · 39.2733°E
historianamapie.org · Accessed 2026-10-20
Lokalizacja obiektu na mapie
gov.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
gov.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
polskiecmentarzewafryce.up.krakow.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
gov.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
historianamapie.org · Accessed 2026-10-20
orientacyjny punkt historycznej nekropolii w atlasie; wymagany pomiar terenowy
gov.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
historianamapie.org · Accessed 2026-10-20
punkt atlasu historycznego cmentarza; bez potwierdzenia granic kwatery
gov.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
historianamapie.org · Accessed 2026-10-20
teren cmentarza komunalnego; nie dokładne polskie groby