Na południu Kazachstanu pozostały cmentarze ludzi, którzy próbowali dostać się do tworzącej się polskiej armii. Dziś można wskazać cztery odnowione polskie miejsca pochówku: Szokpak, Mankent, Ługowają i Merke. Każde z nich ma osobny wykaz nazwisk i własną historię porządkowania mogił.
W 1942 roku na terenie Uzbekistanu formowano oddziały armii generała Władysława Andersa. Przybywali tu ludzie zwalniani z więzień, łagrów i miejsc zesłania w ZSRR. Wielu było już ciężko chorych. Na mapie zebrano 17 polskich cmentarzy, kwater i późniejszych miejsc pamięci: od Gʻuzoru i Karszy po Kotlinę Fergańską oraz okolice Taszkentu.
Od Monte Cassino po Bolonię prowadzi szlak miejsc, w których pochowano żołnierzy 2. Korpusu Polskiego. Cztery cmentarze upamiętniają różne etapy kampanii włoskiej: walki górskie, szpital wojenny, wybrzeże Adriatyku i ostatnią ofensywę. W Santa Maria Capua Vetere znajduje się też starsza polska kwatera z okresu pierwszej wojny światowej.
W Wilnie wiele polskich historii zachowało się na wspólnych cmentarzach miasta. Rossa, Antokol i Bernardyński pokazują różne części jego przeszłości: rodziny mieszczańskie, ludzi kultury i żołnierzy. Do tego dochodzą dawne kwatery wojskowe, między innymi na Zakrecie. Przy każdym miejscu warto odróżniać polskie groby od całej wielonarodowej nekropolii.
W latach czterdziestych w Tanganice powstały osiedla dla Polaków ewakuowanych ze Związku Radzieckiego. Ich mieszkańcy budowali szkoły, domy i kościoły, a część pozostała tam na zawsze. Zebrano pięć miejsc pochówku w dawnych osiedlach oraz polskie nagrobki na cmentarzu komunalnym w Dar es Salaam.
Na sześciu duńskich cmentarzach znajdują się groby 24 polskich lotników i żołnierzy, którzy zginęli podczas drugiej wojny światowej. Jeden z najlepiej udokumentowanych jest cmentarz w Slaglille, gdzie pochowano załogę samolotu Halifax. W Kopenhadze, na cmentarzu ruchu oporu Mindelunden, spoczywają również Lucjan Masłocha i jego duńska żona Lone, zamordowani przez Gestapo w 1945 roku.
Ługowaja (Ługowoje), Kazachstan
Polska kwatera leży na miejscowym cmentarzu niedaleko linii kolejowej. Upamiętnia 49 osób, które zmarły w czasie formowania Armii Andersa. Obecne urządzenie kwatery powstało w 2001 roku.
42.9494°N · 72.7384°E
Merke / Sapataj Batyr, Kazachstan
Cmentarz znajduje się w osadzie Sapataj, w pobliżu Merke. Upamiętnia 19 Polaków; na terenie stoi pomnik z napisami po polsku, kazachsku i rosyjsku. Współczesną kwaterę urządzono w 2013 roku.
42.8496°N · 73.3168°E
Mankent, Kazachstan
Polska kwatera w Mankencie znajduje się na obrzeżach osady, w pobliżu gospodarstw i pól. Wykaz obejmuje 32 osoby zmarłe podczas pobytu armii w południowym Kazachstanie. Obecne upamiętnienie powstało w 2013 roku.
42.4660°N · 69.8538°E
Szokpak (Szakpak), Kazachstan
Spośród czterech odnowionych cmentarzy Armii Andersa w Kazachstanie Szokpak ma najdłuższą listę nazwisk — ponad dwieście. Polska kwatera znajduje się na terenie dawnej miejscowej nekropolii. Współczesne groby i tablice porządkują miejsce pochówku ludzi zmarłych w 1942 roku.
42.5405°N · 70.6197°E
40latidopiachu.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
gov.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
gov.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca
gov.pl · Accessed 2026-10-20
Dokumentacja historyczna i nazwy miejsca