Polskie cmentarze Armii Andersa w Uzbekistanie

W Beszkencie zachował się cmentarz związany z pobytem żołnierzy Armii Andersa. Powstał w 1942 roku, gdy na południu Uzbekistanu działały polskie jednostki wojskowe i zaplecze sanitarne. Dokumentacja wykorzystuje również wspomnienia mieszkańców, ponieważ nie udało się ustalić wszystkich nazwisk pochowanych.

Polska kwatera znajduje się na miejscowym cmentarzu prawosławnym. Została po żołnierzach oddziałów formowanej w ZSRR polskiej armii, między innymi 18. Pułku Piechoty. Zachowane wykazy pozwalają przypisać temu miejscu nazwiska części zmarłych.

Cmentarz w Gałabułagu upamiętnia Polaków zmarłych podczas pobytu armii na południu Uzbekistanu. Według relacji miejscowych mogło tu być około stu mogił, jednak liczba ta nie jest pełnym zweryfikowanym spisem pochowanych.

W Guzar działał jeden z najważniejszych ośrodków zaplecza Armii Andersa. Przybywali tu żołnierze, junacy i cywile wyniszczeni wcześniejszym pobytem w ZSRR. Na cmentarzu spoczywają setki osób zmarłych przede wszystkim z powodu chorób i wycieńczenia; tablice zachowują imiona i nazwiska wielu z nich.

To pierwsze z dwóch odrębnych polskich miejsc pochówku w rejonie Karmany. W czasie formowania armii stacjonowały tutaj jednostki polskie, które organizowały szkolenie i opiekę nad napływającymi z całego ZSRR ludźmi. W dokumentacji tej kwatery odnotowano ponad dwustu pochowanych.

Drugi polski cmentarz w Karmanie leży w rejonie stacji. Jest osobnym miejscem pochówku, dlatego na mapie otrzymuje własny punkt. Upamiętnia ponad czterysta osób, które nie doczekały wyjazdu z Uzbekistanu.

Na dawnym cmentarzu prawosławnym w Karszy zachowano polskie mogiły wojskowe. Zmarli należeli do jednostek organizowanych w regionie w 1942 roku. Wykazy wymieniają kilkadziesiąt nazwisk, ale historia tego miejsca obejmuje także ludzi, których dokumentacja nie zachowała.

W Kitabie działały polskie oddziały wchodzące w skład armii formowanej przez generała Andersa. Pozostał po nich cmentarz, na którym wymieniono zmarłych żołnierzy i osoby towarzyszące wojsku. Przy wejściu znajdują się tablice informujące o charakterze miejsca.

Cmentarz w Konimex upamiętnia ponad trzystu polskich żołnierzy. Należy do skupiska nekropolii w środkowej części Uzbekistanu, gdzie w 1942 roku rozlokowano polskie oddziały. Zachowane nazwiska pomagają odtworzyć losy osób przybyłych do armii po zwolnieniu z radzieckich więzień i zesłania.

Na cmentarzu Hodża Egiz w Margiełanie znajduje się polska kwatera związana z Armią Andersa. Wśród pochowanych byli żołnierze i ochotnicy, którzy dotarli do Kotliny Fergańskiej. W miejscowych wykazach odnotowano około pięćdziesięciu osób.

W Narpaju spoczywają Polacy zmarli w okresie formowania wojska w Uzbekistanie. To jedno z kilku miejsc pochówku położonych blisko dawnego węzła kolejowego w Karmanie. Tablice przypominają nazwiska kilkudziesięciu osób.

W dawnej miejscowości Wriewskij, dziś Olmazor, znajdują się dwie oddzielne polskie kwatery. Na pierwszej zapisano nazwiska żołnierzy zmarłych podczas pobytu armii w rejonie Taszkentu. To odrębny punkt, położony w niewielkiej odległości od drugiej kwatery.

Druga polska kwatera w Olmazorze upamiętnia kolejnych zmarłych z jednostek Armii Andersa. W rejestrze tej części wymieniono kilkadziesiąt nazwisk. Obie kwatery powstały w tym samym wojennym okresie, ale nie należy scalać ich w jeden punkt na mapie.

Pierwotny polski cmentarz w Szachrisabzie został w latach siedemdziesiątych zlikwidowany podczas budowy szkoły. Szczątki pochowanych przeniesiono do obecnego miejsca pamięci. Na mapie wskazujemy współczesne upamiętnienie, a w opisie wyraźnie zaznaczamy zmianę lokalizacji.

W Taszłaku istniał polski cmentarz z okresu formowania Armii Andersa w Kotlinie Fergańskiej. Dawna nekropolia została zniszczona, a pamięć o zmarłych odtworzono później poprzez nowe upamiętnienie. Dzisiejszy punkt nie jest niezmienionym cmentarzem z 1942 roku.

W Jakkabagu zachowało się miejsce pochówku żołnierzy i osób związanych z polską armią. W dostępnych zestawieniach wymieniono kilkanaście osób. Cmentarz należy do sieci niewielkich nekropolii rozsianych wokół ówczesnych polskich garnizonów.